Vakconferentie Wetenschapscommunicatie 2019

Op 15 april 2019 werd voor de zevende keer de Vakconferentie Wetenschapscommunicatie georganiseerd. Het decor van deze Vakconferrentie was het Marineterrein in Amsterdam, en De Studio van NEMO Science Museum. Het thema van de Vakconferentie Wetenschapscommunicatie 2019 was ‘Cocreatie in wetenschapscommunicatie’. Wetenschap en wetenschapscommunicatie zijn teamwork, waarbij we samenwerken over grenzen heen. Van disciplines, afdelingen en organisaties, maar ook in toenemende mate met eindgebruikers, bezoekers, lezers en kijkers.

In het meest ideale geval levert dat prachtige verhalen in een originele vorm, passend bij het gekozen publiek, met allemaal tevreden cocreatoren. Maar gaat dat cocreëeren niet ten koste van belangrijke waarden als ‘heldere boodschap’ en ‘duidelijke afzender’? Is het niet enorm gehypet gedoe?

Marieke Hohnen was verantwoordelijk voor de inhoudelijke organisatie van het programma van de Vakconferentie Wetenschapscommunicatie. Lees hier meer over de inhoud en uitkomsten van de sessies.

Plaatsvervangend hoofd P&C en andere lopende projecten

Sinds februari ben ik bij NEMO Science Museum aan het werk als plaatsvervangend hoofd van de afdeling Presentatie en Collectie. Deze afdeling ontwikkelt tentoonstellingen, activiteiten en evenementen voor binnen en buiten het museum. Daarnaast is de afdeling ook verantwoordelijk voor het beheer en behoud van de museale collectie technisch erfgoed. In verband met ziekte had NEMO behoefte aan iemand die tijdelijke bij kon springen als hoofd van de afdeling.

Daarnaast heb ik in mei ook met veel plezier verschillende wetenschappers gecoacht bij de voorbereidingen van een presentatie voor hun Veni-aanvraag.

En wat de kitten in de foto hiermee te maken heeft? Die mogen wij binnenkort verwelkomen als nieuw familielid!

 

Vakconferentie Wetenschapscommunicatie 2018

Op 16 april 2018 wordt voor de zesde keer de Vakconferentie Wetenschapscommunicatie georganiseerd, dit keer op de campus van de Wageningen University & Research. Het thema is ‘Vertrouwen in wetenschapscommunicatie’. Vertrouwen is een kostbaar goed, cruciaal in wetenschapscommunicatie. Wetenschap is vaak moeilijk, complex, ambigu. Je kunt wetenschappelijke uitkomsten niet verifiëren, je moet afgaan op wat wordt verteld. Dat vraagt vertrouwen.

Welke rol zien wij, als professionals in wetenschapscommunicatie, voor onszelf in deze context? Bouwen we vertrouwen? Geven we vertrouwen, verdienen we vertrouwen? En wat vinden we ervan als anderen ons werk gebruiken om vertrouwen voor hún zaak te winnen? Vertrouwen in wetenschapscommunicatie – ons vertrouwen, dat van het publiek en dat van de wetenschap – daarover gaan we het hebben op de zesde Vakconferentie Wetenschapscommunicatie.

Marieke Hohnen is verantwoordelijk voor de inhoudelijke organisatie van het programma van de Vakconferentie Wetenschapscommunicatie.

Lesmateriaal Stevige Constructies

Hoe kun je als leerkracht met je leerlingen aan de slag gaan met wetenschappelijk redeneren en experimenten? Bijvoorbeeld met de zeven lessen van Stevige Constructies. Met deze lessen leren de leerlingen hoe ze een eerlijk experiment op kunnen zetten. Daarna gaan ze zelf aan de slag met het ontwerpen van een stevige brug.

Dit lesmateriaal komt voort uit een onderzoeksproject over het effect van een leerling- en leerkrachtinstructie op het leerproces. Het project was een samenwerking tussen Saxion Hogescholen en de Radboud Universiteit en werd mogelijk gemaakt door het NRO.

Marieke Hohnen redigeerde het lesmateriaal.

 

Illustraties: Lidy de Koning – Illustrations

Coaching voor Wetenschappers: voorbereiding van presentaties

Stel: je hebt als wetenschapper een prachtig plan voor nieuw onderzoek bedacht en een uitgebreid voorstel ingediend voor een beurs of subsidie. En dan word je uitgenodigd voor de laatste hindernis: je mag een presentatie voor de commissie komen geven. Je hebt 10 minuten om je plannen toe te lichten, daarna zal het panel vragen stellen. Hoe pak je dat aan, een presentatie voorbereiden waar potentieel veel geld aan verbonden is?

Al ruim tien jaar coacht Lea Witmondt met veel succes wetenschappers bij de voorbereidingen van deze presentaties. Tijdens een aantal sessies werkt ze samen met de wetenschapper aan de verhaallijn en presentatietechniek en oefent ze ook het beantwoorden van vragen. Ze begeleidt wetenschappers die een Veni-, Vidi- of Vici-aanvraag hebben gedaan, maar ook ERC en Zwaartekrachtsaanvragen.

Sinds december 2016 ben ik bij Lea “in opleiding”. Ik heb meegelopen met de coachingstrajecten van verschillende wetenschappers van het Nikhef, AMOLF en ILLC. Lea leert mij hoe je, samen met de wetenschappers, tot een ijzersterke presentatie komt en waar je daarbij op moet letten. Het werk sluit prachtig aan bij mijn achtergrond en ervaring, ik ben dan ook heel enthousiast over deze nieuwe ontwikkeling!

Aanpak

Een coachingstraject bestaat uit drie bijeenkomsten, maar kan naargelang de wensen en situatie van de kandidaat worden gepersonaliseerd. In het kort: in een eerste sessie wordt er gekeken naar de presentatie: wat is de kern van het verhaal en hoe breng je het over? In een tweede sessie vindt er ook een mock-interview plaats: samen met collega’s wordt niet alleen de presentatie, maar ook het beantwoorden van vragen geoefend. Tijdens een derde sessie worden de laatste details gladgestreken. Ben je benieuwd naar de aanpak, of heb je een vraag? Neem gerust contact op.

Apollo 1 workshop

Hoe ga je bij een complex project om met de soms tegenstrijdige belangen van technische vooruitgang en veiligheid? Bijvoorbeeld als je een nieuw ruimteschip aan het ontwikkelen bent, die binnen een paar jaar naar de maan moet?

Binnen dit krachtenveld deden de deelnemers aan de zesde Veiligheidsdag van Veiligheid Voorop mee aan een workshop. Op basis van de historische gebeurtenissen van de Apollo 1 missie, kropen ze in de rol van de diverse betrokkenen, zoals ingenieur, astronaut, CEO van NASA, en onderaannemer. Hoe gingen ze bij diverse situaties om met tijdsdruk, tegenvallende resultaten, en druk van de baas om deadlines te halen?

Marieke Hohnen ontwikkelde de workshop.

Lees hier het verslag van de workshop.

Adept Vormgeving ontwikkelde de illustraties.

Betrek de leerlingen: museum op school

Voor veel scholen zijn wetenschapsmusea een populaire uitje: de leerlingen vinden het leuk en ze steken er ook nog iets van op. Musea maken het scholen ook heel makkelijk, door prachtige programma’s te ontwikkelen die speciaal afgestemd zijn op scholen. Een recent voorbeeld hiervan is het nieuwe Lorentz Lab van Teylers waar leerlingen zelf aan de slag kunnen met historische experimenten.

Maar sommige scholen doen het andersom: die laten hun leerlingen interactieve opstellingen bouwen voor een wetenschapsmuseum. De leerlingen werken in groepjes om een opstelling te bedenken en te bouwen. Ze moeten zich daarbij aan een programma van eisen houden: hun opstelling moet voor de bezoekers (jonge kinderen) zowel interessant als leerzaam en veilig zijn. Tijdens het ontwikkelproces verdiepen de leerlingen zich niet alleen in de wetenschap achter de opstelling, maar doen ze ook technische vaardigheden op en oefenen ze met werken in een team. Op het Keizer Karel College in Amstelveen gebruiken ze voor dit project het lesmateriaal van “Science Center op School” dat ooit door NEMO Science Museum is ontwikkeld (en nu helaas niet meer beschikbaar is).

Ik ben al een paar jaar op het Keizer Karel College opdrachtgever voor de leerlingen die opstellingen gaan bouwen. Als opdrachtgever geef ik feedback op de eerste ideeën van de leerlingen en maak ik onderdeel uit van de jury die de eindproducten beoordeelt. Elk jaar valt het me op hoe serieus de leerlingen met hun opdracht omgaan.

Dit zijn twee voorbeelden van manieren om leerlingen bij wetenschap en techniek te betrekken waar ik aan mee heb gewerkt, maar er zijn ontelbare andere voorbeelden van mooie projecten. En mocht je op zoek zijn naar iemand die mee kan denken over een project voor scholen, dan denk ik graag mee!

Lopende projecten

Er lopen op het moment verschillende mooie projecten:

  • Ruimtevaart en veiligheid: Veiligheid Voorop is een samenwerkingsverband van bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken (zogenaamde BRZO bedrijven). Een keer per jaar organiseren ze een Veiligheidsdag, waarbij er verschillende workshops en presentaties worden gegeven. Voor deze Veiligheidsdag ontwikkel ik een workshop rondom het thema ruimtevaart.
  • Lesmateriaal: voor TechYourFuture en Hogeschool Saxion herschrijf en redigeer ik verschillende lespakketen, onder andere over effectieve bedrijfsbezoeken voor scholen en talige W&T lessen.
  • Oude Sterrewacht Leiden: de Oude Sterrewacht gaat de komende jaren de tentoonstelling vernieuwen. Ik denk mee over de lijn van de tentoonstelling, help met het toegankelijk maken van wetenschappelijke inhoud voor een breed publiek en heb een bijdrage geleverd aan het herschrijven van het museaal plan.

Bevlogen leerkrachten

Lang geleden, jaren voordat de kinderen die nu ruimtestickers hebben gespaard werden geboren, ging André Kuipers voor het eerst naar de ruimte. Ook toen was iedereen wild enthousiast. We hadden een Nederlandse astronaut en hij was ook nog eens charismatisch! Een van de gevolgen van dat enthousiasme was het Delta Researchers Schools project. Deze samenwerking tussen het ministerie van OCW, de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA en NASA had als doel om basisscholen ruimtevaart te laten gebruiken als kapstok om wetenschap en technologie in hun curriculum op te nemen. Ik werkte toen voor NEMO, dat het project uitvoerde, en mocht projectleider zijn.

Aan het project deden 45 basisscholen door heel Nederland mee. Ze kregen financiële en inhoudelijke ondersteuning. We organiseerden bijscholingsdagen voor de leerkrachten, ontwikkelden een reizende tentoonstelling over ruimtevaart en lieten leerlingen via de radio vragen stellen aan astronauten op het Ruimtevaartstation ISS.

Hoogtepunt voor veel van de leerkrachten was de kans om naar een weeklange workshop van NASA in Amerika te gaan, om samen met Amerikaanse collega’s te leren over robotica, het lanceren van raketten of het klimaat.

Na vijf jaar eindigde het project. Maar op een bijeenkomst een paar weken geleden kwam ik opeens Arie tegen, een van de leerkrachten die toen meedeed. Hij vertelde hoe hij na de workshop in Amerika robots had ingezet om leerlingen kennis te laten maken met techniek. Eerst op zijn eigen basisschool, tegenwoordig landelijk vanuit zijn functie bij een regionaal opleidingscentrum. Deze leerkracht heeft in de loop van de jaren honderden leerlingen kennis laten maken met robotica en ze laten zien hoe mooi techniek is.

Deze week staken basisschoolleraren: de werkdruk moet lager en het salaris moet hoger. Er dreigt bovendien in de nabije toekomst een tekort aan leraren, want op de Pabo studeren steeds minder studenten af. Leerkrachten spelen een essentiële rol bij het in stand houden van de kenniseconomie waar Nederland zo trots op is. Als we ook in de toekomst genoeg leerkrachten willen die net als Arie met toewijding en aandacht leerlingen kennis laten maken met wetenschap en techniek, lijkt het mij essentieel om te blijven investeren in onze leerkrachten en docenten. Niet alleen door aandacht te besteden aan werkdruk en salaris, maar ook door middelen vrij te blijven maken voor inhoudelijke ontwikkeling.

 

Foto: Wikicommons, NASA

Eat your frogs in the morning

Onlangs werd ik door de UvA uitgenodigd om deel te nemen aan een Career Meet & Greet. Deze bijeenkomsten worden door de UvA georganiseerd voor docenten met een tijdelijk contract. Doel is om ze kennis te laten maken met de verschillende mogelijkheden voor loopbanen door ze met “ervaringsdeskundigen” in contact te brengen. Het thema van deze bijeenkomst was “De weg naar onafhankelijkheid” en er waren dan ook een aantal sprekers uitgenodigd die zelfstandig ondernemer waren of een start-up hadden opgezet. We vertelden over de keuzes die ons tot dit punt in onze loopbaan hadden gebracht, de uitdagingen die we daarbij waren tegengekomen en de voor- en nadelen van zelfstandig ondernemer zijn.

Nou is een van de nadelen wat mij betreft de term alleen al: zelfstandig ondernemer. Oef. Het klinkt voor mij alsof je dan, strak in pak, op een scooter, pratend aan je telefoon door de stad moet zoeven. Niet echt iets waar ik zin in heb of wat de dagelijkse praktijk goed weergeeft… Een enthousiaste collega waar ik soms mee werk, had een veel betere term: Wij zijn cowgirls! We rijden onafhankelijk over de prairie en gaan daarheen we nodig zijn. Dat klinkt toch veel beter?

Taalkundige details daargelaten was ik heel enthousiast over dit initiatief van de universiteit. Het is heel belangrijk voor zowel mensen met een tijdelijk contract als die met een vast contract om te blijven nadenken over je ontwikkeling en je loopbaan. Horen hoe andere mensen het aanpakken is een makkelijke en nuttige bron van inspiratie. Helaas is het nadenken over je toekomst iets waar veel mensen tegen opzien, omdat het geen prioriteit lijkt te hebben, een beetje eng is, of confronterend. Mijn advies aan de deelnemers van de bijeenkomst (en ook aan mezelf) was dan ook: eat your frogs in the morning. Met andere woorden: stel dingen waar je tegen opziet niet uit, doe ze meteen. Of dat nou gaat om het bellen van een contact die je mogelijk aan een baan kan helpen, het nadenken over welke kant je uiteindelijk op wilt, of het inschrijven voor een nieuwe opleiding. Maar het klinkt toch veel leuker als er kikkers bij komen kijken?

 

foto: Charles J. Sharp, Sharp Photography, Wikimedia Commons